तुळस, ब्राह्मी, अश्वगंधा: आपल्या परंपरेतल्या वनस्पती

काही गोष्टी फक्त साहित्य नसतात, त्या संस्कृतीचा भाग असतात. तुळस प्रत्येक अंगणात असते. ब्राह्मीचा उल्लेख विद्यार्थ्यांच्या जुन्या गोष्टींत येतो. अश्वगंधेला अनेक पिढ्यांपासून बलवर्धक मूळ म्हटलं जातं.

या तिन्ही वनस्पती जीवरसमध्ये आहेत. ही गोष्ट परंपरेत त्यांना काय स्थान आहे, याची आहे, स्रोतांसह. ती वनस्पतींबद्दल आहे, चहाबद्दल कोणताही दावा नाही.

तीन वनस्पती

• 
  तुळसTulsi
• 
  ब्राह्मीBrahmi
• 
  अश्वगंधाAshwagandha

• तुळस हिला “वनस्पतींची राणी” म्हटलं जातं. संशोधन-आढाव्यांनुसार तिची पानं, बिया आणि मूळ आयुर्वेदात परंपरेने खोकला, ब्राँकायटिस आणि ताप अशा तक्रारींसाठी वापरली गेली आहेत.
• ब्राह्मी मेध्य रसायन गटात येते, म्हणजे परंपरेत मन, स्मरणशक्ती आणि स्पष्ट विचार यांच्याशी जोडलेल्या वनस्पती. “ब्राह्मी” हे नाव एकापेक्षा जास्त वनस्पतींसाठी वापरलं जातं.
• अश्वगंधा हे आयुर्वेदातलं प्रसिद्ध रसायन आहे, म्हणजे पुन्हा तरतरी आणणारं टॉनिक. तिचं मूळ परंपरेत ताण आणि उत्साहासाठी वापरलं गेलं आहे.

संशोधन काय सांगतं

आधुनिक संशोधन-आढावे या वनस्पतींना गांभीर्याने घेतात आणि त्यांच्या मर्यादाही सांगतात. तुळस आणि अश्वगंधेवरचं बरंच सुरुवातीचं काम प्रयोगशाळेत किंवा प्राण्यांवर झालं आहे, आणि माणसांवरचे अभ्यास अनेकदा लहान आणि वेगवेगळ्या प्रकारचे आहेत. म्हणून आम्ही त्यांना फक्त “परंपरेत मानलेल्या” असंच म्हणतो.